صنعت داده مدام در حال رشد و توسعه است و همین موضوع باعث میشود خیلی راحت جذب جدیدترین ابزارهای Data Science شویم و چیزی را که واقعاً اهمیت دارد فراموش کنیم: کاربرد و پیادهسازی عملی.
بعد از فارغالتحصیلی، دوره کارآموزی تحلیل داده را شروع کردم و خیلی زود متوجه شدم که بین کار با دادهها در کلاس درس و کار با آنها در محیط واقعی کسبوکار تفاوت زیادی وجود دارد.
حل مسئله (Problem Solving) که احتمالاً بخش زیادی از روز کاری من را به خودش اختصاص میدهد، به این معنی نیست که درحالیکه با عصبانیت روی کیبورد میکوبیم، از خدایان داده درخواست کمک کنیم! (البته که گاهی این کار حس رضایتبخشی دارد!)
حل مسئله چیزی فراتر از یک عبارت پرزرقوبرق است که در رزومهها مینویسیم. در واقع، در طول دوره کارآموزیام چند نکته یاد گرفتهام که میتوانند به حل موثرتر و سریعتر مسائل کمک کنند.
پس بدون مقدمه بیشتر، این شما و این هم یک راهنمای ساده برای حل مسئله در صنعت داده، از نگاه یک کارآموز تحلیل داده.
میتوانید این مهارتها را بهصورت گامبهگام با نقشه راههای تعاملی هوش مصنوعی و دانشمند داده (AI and Data Scientist) و علوم کامپیوتر (Computer Science) یاد بگیرید.
۱. تیغ اوکام (Occam's Razor)، مسائل را بیدلیل پیچیده نکنید
وقتی فضای ایکس(توییتر سابق) حوزه Data Science پر از افرادی است که از قابلیتهای شگفتانگیز کتابخانه xyz یا مزایای مدل abc صحبت میکنند، یک دانشجوی تازهکار (یعنی خود من!) بهراحتی ممکن است در دریای اطلاعات غرق شود و به این نتیجه برسد که هر مسئلهای که به داده مربوط است، به کدنویسی پیچیده و ابزارهای مختلف نیاز دارد.
در هفتههای اول کارآموزی، تقریباً به یک عادت ناخودآگاه تبدیل شده بود که برای انجام اولین تسکهایم، بدون اینکه حتی صورت مسئله را بهدرستی بررسی کنم، سراغ Import کردن یک کتابخانه Machine Learning بروم!
اما بهمرور متوجه شدم که حل مسئله به این معنی نیست که هر دیتاستی را جلوی خودمان بگذاریم، یک مدل ML روی آن اجرا کنیم و امیدوار باشیم که نتیجه بدهد!
فرقی نمیکند چه کاری به شما محول شده است، همیشه لازم نیست از جدیدترین دستاوردهای حوزه Data Science استفاده کنید. حتی گاهی پیچیده کردن بیش از حد مسائل، فقط زمان بیشتری از شما میگیرد.
بعضی وقتها میتوان کاری را که از شما خواسته شده، فقط با یک دستور VLOOKUP در Excel انجام داد. گاهی هم تنها چیزی که نیاز دارید، یک Visualization ساده است.
اگر تا اینجا چیزی یاد گرفته باشم، این است که راهحل ساده معمولاً بهترین انتخاب است، یا حداقل بهترین نقطه برای شروع است.
هر ابزاری جای خودش را دارد. قبل از اینکه سراغ ابزارهای پیچیده و پرزرقوبرق بروید، ببینید مسئله شما واقعاً به چه چیزی نیاز دارد. گاهی یک ابزار ساده و کاربردی، انتخاب بسیار بهتری است.
۲. تخصص همتیمیها میتواند نجاتبخش شما باشد!
در تیم کوچک کارآموزی ما، بعضیها در Excel مهارت بیشتری دارند، بعضیها در Python و بعضی دیگر تجربه ارزشمندی در صنعت دارند.
کار گروهی در دوران دانشگاه همیشه برای من شبیه یک عذاب بود! اما در دنیای واقعی، فرقی نمیکند چقدر مستقل کار میکنید، وقتی عضوی از یک تیم داده هستید، کار گروهی اجتنابناپذیر است.
اینکه بخشی از کار را که در آن دانش یا تجربه کمتری دارید به یکی از همتیمیهایتان بسپارید و بعد از انجام آن، ادامه کار را بر عهده بگیرید، میتواند مقدار زیادی در زمان و انرژی شما صرفهجویی کند.
خیلیها در این پلتفرم درباره مفهوم کارمند T-shaped صحبت میکنند، یعنی فردی که در یک حوزه تخصص و مهارت عمیقی دارد و در چند حوزه دیگر هم تا حدی دانش و آگاهی کسب کرده است.
این به آن معنا نیست که باید نسبت به حوزههایی که نقطه قوت شما نیستند، کاملاً بیاطلاع باشید. بلکه بهتر است روی تخصص اصلی خودتان تمرکز کنید و هر از گاهی دانشتان را در زمینههای دیگر هم بهروز نگه دارید.
اگر محدودیتهای تخصص خودتان را بشناسید و از نقاط قوت همتیمیهایتان آگاه باشید، میتوانید کیفیت راهحل نهایی را به شکل قابلتوجهی بهبود دهید، هم از نظر زمان انجام کار و هم از نظر کیفیت خروجی.
باور کنید وقتی در Excel خیلی ضعیف هستید و زمان زیادی هم ندارید، گوگل کردن عبارتی مثل «چطور از تابع INDEX MATCH استفاده کنم؟» واقعاً راه خوبی برای به پایان رساندن یک تسک نیست!
حل مسئله گاهی به این معناست که به دنبال موثرترین مسیر در جای دیگری بگردید. اینکه بدانید از چه کسی یا از کجا کمک بگیرید و چطور این کار را انجام دهید، خودش یک مهارت مهم است.
۳. موثر ارتباط برقرار کنید (و منظورم ساختن نمودارهای زیبا نیست!)
خب، قبول دارم که Data Visualizationها روی اسلایدهای پاورپوینت خیلی خوب به نظر میرسند و شاید دقیقاً همان چیزی باشند که Stakeholderها از شما انتظار دارند.
اما منظور من از ارتباط موثر، در واقع توانایی صحبت کردن و تعامل درست با همکاران است.
حتی در یک حوزه کاملاً فنی که ممکن است روزی ۸ ساعت به صفحه مانیتور خیره باشید، تقویت مهارتهای نرم (Soft Skills) اهمیت زیادی دارد تا بتوانید منظورتان را تا حد ممکن شفاف و موثر منتقل کنید.
ممکن است برای یک مسئله راهحلی پیدا کنید، اما آن راهحل لزوماً بهترین گزینه نباشد، حتی ممکن است اصلاً مسئله درستی را حل نکرده باشید!
ارتباط موثر با همکاران یا Stakeholderها میتواند توانایی شما را در ارائه خروجیهایی که واقعاً موردنیاز شرکت یا مشتری هستند، افزایش دهد، نه چیزهایی که صرفاً فکر میکنید به آنها نیاز دارند.
شخصیت ماریو در بازی Super Mario Bros را تصور کنید، وقتی قارچ قرمز و سفید را میخورد (نه، منظورم مواد مخدر نیست!) و قدش بلندتر میشود. ارتباط موثر میتواند همان قارچی باشد که به رشد و بهتر شدن عملکرد کاری شما کمک میکند!
برای تقویت مهارتهای ارتباطی، حتی رعایت چند اصل ساده در محیط کار هم میتواند موثر باشد. مثلاً هنگام ارسال ایمیل، افراد مرتبط را در قسمت CC قرار دهید و بیدلیل از گزینه Reply All استفاده نکنید.
یا اگر در صحبت کردن چندان راحت نیستید، قبل از بیان نظراتتان، در ذهن خود فهرستی از نکاتی که میخواهید مطرح کنید آماده کنید. همین کار ساده میتواند به شفافتر شدن صحبتهایتان کمک کند.
۴. تله آشنایی و پذیرفتن جمله «نمیدانم»
تا حالا برایتان پیش آمده که فکر کنید تمام مراحل یادگیری زبان اسپانیایی در Duolingo را با موفقیت پشت سر گذاشتهاید، اما در واقع هنوز مثل یک کودک نوپا صحبت میکنید؟
بعد وقتی کسی در دنیای واقعی با سرعت سرسامآوری شروع به صحبت کردن به زبان اسپانیایی میکند، از گفتن جمله «نمیدانم» خودداری میکنید، چون فکر میکنید خیلی خجالتآور است؟
ما معمولاً جمله «نمیدانم» را چیزی میدانیم که گفتنش چندان خوشایند نیست، درحالیکه همین جمله میتواند فرصت خوبی برای نشان دادن تواناییهایمان باشد.
در عصر گوگل (و البته با تشکر ویژه از Stack Exchange!) تقریباً هر چیزی که برای یادگیری و پیدا کردن پاسخ یک مسئله نیاز دارید، در دسترس شماست.
بهجای اینکه صرفاً بگویید «نمیدانم»، میتوانید بگویید:
«الان اطلاعات دقیقی دربارهاش ندارم، اما حاضرم یاد بگیرم.»
این کار نهتنها نشاندهنده تمایل شما به یادگیری است، بلکه فرصتی برای توسعه مهارتهایتان هم محسوب میشود.
بعضی مسائل به ابزارها و روشهای متفاوتی نیاز دارند. اگر فقط به این دلیل که با یک روش قدیمی آشنا هستید، اصرار داشته باشید از همان روش برای همه مسائل استفاده کنید، ممکن است نتیجه کار را بیشتر از زمانی که صرف چند جستوجوی ساده در گوگل میکنید، به تأخیر بیندازید.
(بله، من همان کسی بودم که مجبور شد برای یاد گرفتن ساخت Pivot Table در گوگل جستوجو کند! و بله، از آن زمان چیزهای زیادی درباره Excel یاد گرفتهام. حتی حالا برای افزایش بهرهوری، بیشتر از Excel استفاده میکنم!)
البته باید بین نکته دوم، یعنی استفاده از تخصص همتیمیها، و نکته چهارم، یعنی تبدیل شدن به یک یادگیرنده مادامالعمر (Lifelong Learner)، تعادل برقرار کنید.
اگر بتوانید در کنار مدیریت تسکهای زماندار، این تعادل را هم حفظ کنید، احتمالاً به نیروی ارزشمندتری برای تیم خود تبدیل خواهید شد.
گذشته از بحث حل مسئله، شاید من فقط یک کارآموز باشم، اما معتقدم ثابت ماندن و یاد نگرفتن چیزهای جدید در طول دوران کاری، در بلندمدت به نفع هیچکس نیست.
جمعبندی: احتمالاً چهار نکته برای توضیح کامل مهارت حل مسئله کافی نیست!
لطفاً با چنگالهای آتشین به سراغم نیایید! خودم میدانم تمام چیزهایی که گفتم حتی بخش کوچکی از دنیای حل مسئله را هم پوشش نمیدهند.
راستش را بخواهید، انتقال از دوران دانشجویی به دنیای واقعی کار، هم آزادیهای بیشتری به همراه دارد و هم محدودیتهای جدیدی ایجاد میکند.
شاید دیگر برای انجام پروژههایم به سرفصلهای درسی و برنامه آموزشی دانشگاه محدود نباشم، اما حالا باید در برابر Stakeholderها، مدیران و همکارانم پاسخگو باشم.
هیچکس دقیقاً به شما نمیگوید چطور باید یک مسئله را حل کنید، اما مطمئنم کار کردن روی هرکدام از این چهار نکته میتواند مهارت حل مسئله خودم و احتمالاً شما را هم بهبود دهد.
راهنمای حل مسئله در صنعت داده
صنعت داده مدام در حال رشد و تغییر است و همین موضوع باعث میشود خیلی راحت جذب جدیدترین ابزارهای Data Science شویم و چیزی را که واقعاً اهمیت دارد فراموش کنیم: کاربرد و پیادهسازی عملی.
بعد از فارغالتحصیلی، کارآموزی خودم را بهعنوان تحلیلگر داده (Data Analyst) شروع کردم و خیلی زود متوجه شدم که کار با دادهها در محیط دانشگاه با کار کردن روی دادهها در دنیای واقعی تفاوت زیادی دارد.
حل مسئله (Problem Solving) احتمالاً بخش بزرگی از کاری است که بیشتر ساعات روزم را صرف آن میکنم. اما حل مسئله به این معنا نیست که جلوی مانیتور بنشینیم، با تمام قدرت به صفحهکلید ضربه بزنیم و امیدوار باشیم خدایان داده به دادمان برسند! (هرچند گاهی این کار حس رضایتبخشی دارد!)
حل مسئله چیزی فراتر از یک عبارت پرزرقوبرق است که به رزومهمان اضافه میکنیم. در واقع، در طول دوره کارآموزیام چند نکته یاد گرفتهام که به نظرم میتوانند به حل مسائل به شکلی موثرتر و سریعتر کمک کنند.
پس بدون مقدمه بیشتر، بیایید راهنمای سادهای برای حل مسئله در صنعت داده را از زبان یک کارآموز تحلیل داده مرور کنیم.
این مفاهیم را میتوانید بهصورت گامبهگام در Roadmapهای تعاملی AI and Data Scientist و Computer Science نیز یاد بگیرید.
۱. تیغ اوکام (Occam's Razor)، مسائل را بیدلیل پیچیده نکنید
وقتی فضای توییترِ حوزه Data Science پر شده از افرادی که از شگفتیهای استفاده از یک کتابخانه خاص یا مزایای یک مدل مشخص صحبت میکنند، یک دانشجوی تازهکار (که در اینجا منظورم خودم هستم!) بهراحتی ممکن است در دریای اطلاعات غرق شود و تصور کند هر مسئلهای که به داده مربوط است، به کلی کدنویسی پیچیده نیاز دارد.
در هفتههای اول کارآموزی، تقریباً بهصورت ناخودآگاه اولین کاری که برای انجام وظایفم میکردم، وارد کردن یک کتابخانه Machine Learning بود، بدون اینکه حتی بهدرستی ماهیت مسئله را بررسی کرده باشم.
اما بهمرور متوجه شدم که حل مسئله به این معنا نیست که هر دیتاستی به دستم رسید، یک مدل ML روی آن اجرا کنم و امیدوار باشم که نتیجه بدهد!
فرقی نمیکند وظیفه شما چیست، همیشه لازم نیست از جدیدترین دستاوردهای حوزه علم داده استفاده کنید. در واقع، پیچیده کردن بیش از حد مسائل ممکن است بیشتر از چیزی که لازم است، وقتتان را تلف کند.
گاهی برای انجام یک کار، استفاده از یک دستور VLOOKUP در Excel کاملاً کافی است. در بعضی مواقع هم تنها چیزی که نیاز دارید، یک نمودار یا Visualization ساده است.
اگر تا اینجا چیزی یاد گرفته باشم، این است که راهحل ساده معمولاً بهترین انتخاب است، یا حداقل بهترین نقطه برای شروع محسوب میشود.
هر ابزاری جای خودش را دارد. قبل از اینکه سراغ ابزارهای پیچیده و پرزرقوبرق بروید، کمی فکر کنید و ببینید مسئلهای که با آن روبهرو هستید واقعاً به چه چیزی نیاز دارد.
۲. تخصص همتیمیها میتواند نجاتدهنده شما باشد
در تیم کوچک کارآموزی ما، بعضی از افراد در Excel مهارت بیشتری دارند، بعضی در Python و برخی دیگر تجربه ارزشمندی در صنعت دارند.
کار گروهی در دوران دانشگاه همیشه برایم شبیه یک عذاب بود، اما در دنیای واقعی، فرقی نمیکند چقدر مستقل کار میکنید، وقتی عضوی از یک تیم داده (Data Team) هستید، همکاری با دیگران اجتنابناپذیر است.
سپردن بخشی از کار به کسی که در آن تخصص بیشتری دارد و انجام ادامه کار بعد از اتمام بخش او، میتواند زمان و انرژی زیادی برایتان ذخیره کند.
خیلیها در این پلتفرم درباره مفهوم نیروی کار T-shaped مینویسند، یعنی فردی که در یک حوزه تخصص عمیقی دارد و در حوزههای دیگر هم تا حدی دانش و مهارت کسب کرده است.
این مفهوم به این معنا نیست که باید نسبت به حوزههایی که نقطه قوت شما نیستند کاملاً بیاطلاع باشید. بلکه باید روی تخصص اصلی خودتان تمرکز کنید و هر از گاهی دانش و مهارتتان را در سایر حوزهها هم بهروز نگه دارید.
وقتی محدودیتهای مهارتهای خودتان را بشناسید و از نقاط قوت همتیمیهایتان آگاه باشید، میتوانید راهحلهایی ارائه دهید که هم از نظر زمان و هم از نظر کیفیت، بسیار بهتر باشند.
باور کنید، وقتی در Excel مهارت چندانی ندارید و زمان هم محدود است، جستوجوی عبارت «چطور از تابع INDEX MATCH استفاده کنم؟» در گوگل، واقعاً بهترین راه برای تمام کردن یک وظیفه نیست!
گاهی حل مسئله یعنی پیدا کردن موثرترین مسیر از طریق کمک گرفتن از دیگران. اینکه بدانید از چه کسی و چطور کمک بگیرید هم به همان اندازه اهمیت دارد.
۳. موثر ارتباط برقرار کنید (و منظورم ساختن نمودارهای زیبا نیست!)
خب، قبول دارم که Data Visualizationها در اسلایدهای PowerPoint فوقالعاده به نظر میرسند و شاید دقیقاً همان چیزی باشند که Stakeholderها از شما انتظار دارند.
اما منظور من از ارتباط موثر، در واقع توانایی تعامل و صحبت کردن درست با همکارانتان است.
حتی در یک حوزه کاملاً فنی که ممکن است روزی ۸ ساعت به صفحه مانیتور خیره شوید، تقویت مهارتهای نرم (Soft Skills) اهمیت زیادی دارد تا بتوانید منظورتان را تا حد ممکن شفاف و موثر منتقل کنید.
ممکن است برای یک مسئله راهحلی پیدا کنید، اما آن راهحل لزوماً بهترین گزینه نباشد، حتی ممکن است اصلاً مسئله درستی را حل نکرده باشید!
ارتباط موثر با همکاران و Stakeholderها میتواند به شما کمک کند نتایجی تولید کنید که واقعاً موردنیاز شرکت یا مشتریان هستند، نه صرفاً چیزهایی که خودتان فکر میکنید به آنها نیاز دارند.
شخصیت ماریو در بازی Super Mario Bros را تصور کنید که قارچ قرمز و سفید را میخورد (نه، منظورم مواد مخدر نیست!) و ناگهان بزرگتر میشود. ارتباط موثر هم میتواند همان قارچی باشد که به رشد و بهتر شدن عملکرد کاری شما کمک میکند!
برای تقویت مهارتهای ارتباطی، حتی رعایت چند اصل ساده در محیط کار هم میتواند موثر باشد، مثلاً اینکه هنگام ارسال ایمیل، فرد درست را در بخش CC قرار دهید و بیدلیل گزینه Reply All را برای همه اعضای یک زنجیره ایمیلی نزنید.
اگر هم در صحبت کردن چندان قوی نیستید، میتوانید قبل از بیان نظراتتان، ابتدا در ذهنتان فهرستی از نکاتی که میخواهید مطرح کنید آماده کنید.
۴. نفرین آشنایی (Curse of Familiarity) و گفتن «نمیدانم»
تا حالا شده فکر کنید تمام مراحل یادگیری زبان اسپانیایی در Duolingo را پشت سر گذاشتهاید و حسابی به آن مسلط شدهاید، اما در واقعیت در حد یک کودک نوپا اسپانیایی بلد باشید؟
بعد وقتی کسی با سرعت نور شروع به صحبت کردن به زبان اسپانیایی میکند، از گفتن جمله «نمیدانم» خودداری کنید، چون فکر میکنید خیلی خجالتآور است؟
ما معمولاً عبارت «نمیدانم» را به چیزی تبدیل کردهایم که گفتنش چندان خوشایند نیست، در حالی که اتفاقاً میتواند فرصت خوبی برای نشان دادن تواناییهایمان باشد.
در عصر گوگل (و البته با تشکر ویژه از StackExchange!) تقریباً تمام چیزهایی که برای یادگیری و حل یک مسئله نیاز دارید، در دسترس شما هستند.
بهجای اینکه صرفاً بگویید «نمیدانم»، میتوانید بگویید: «الان پاسخ دقیق این سوال را نمیدانم، اما مایلم یاد بگیرم و دنبالش بروم.»
این کار نهتنها فرصتی برای نشان دادن اشتیاق شما به یادگیری است، بلکه میتواند به گسترش مهارتهایتان هم کمک کند.
بعضی مسائل به ابزارها و روشهای متفاوتی نیاز دارند. اینکه صرفاً به دلیل آشنا بودن با یک روش، اصرار داشته باشید همیشه از همان روش قدیمی استفاده کنید، حتی وقتی برای مسئله فعلی مناسب نیست، ممکن است بیشتر از یک جستوجوی ساده در گوگل، رسیدن به نتیجه را به تأخیر بیندازد.
(بله، من همان کسی بودم که برای یاد گرفتن ساختن Pivot Table در گوگل جستوجو میکرد! و بله، از آن زمان چیزهای زیادی درباره Excel یاد گرفتهام. حتی استفاده از Excel را هم بهخاطر افزایش بهرهوری بیشتر کردهام!)
بین نکته دوم، یعنی استفاده از تخصص همتیمیها، و نکته چهارم، یعنی تبدیل شدن به یک یادگیرنده مادامالعمر (Lifelong Learner)، باید تعادل برقرار کرد.
اگر بتوانید در شرایطی که زمان محدودی برای انجام وظایف دارید، این تعادل را حفظ کنید، احتمالاً میتوانید به نیروی ارزشمندتری برای تیم خودتان تبدیل شوید.
جدا از بحث حل مسئله، شاید من هنوز فقط یک کارآموز باشم، اما مطمئنم اینکه در تمام طول مسیر شغلی خودتان در یک نقطه ثابت بمانید، در بلندمدت به نفع شما نخواهد بود...
جمعبندی: احتمالاً چهار نکته برای پوشش تمام ابعاد حل مسئله کافی نیست!
لطفاً با چنگالهای آتشین به سراغم نیایید! خودم میدانم تمام چیزهایی که گفتم حتی سطح ابتدایی موضوع حل مسئله را هم بهطور کامل پوشش نمیدهند.
راستش را بخواهید، گذر از دوران دانشجویی به دنیای واقعی کار، هم با آزادیهای بیشتر همراه است و هم محدودیتهای جدیدی به وجود میآورد.
شاید دیگر برای انجام پروژههایم به سرفصلهای درسی و برنامه آموزشی دانشگاه محدود نباشم، اما حالا باید در برابر Stakeholderها، مدیران و همکارانم هم پاسخگو باشم.
در محیط کار کسی دقیقاً به شما نمیگوید چطور باید یک مسئله را حل کنید. با این حال، مطمئنم کار کردن روی هرکدام از این چهار نکته میتواند توانایی من در حل مسئله را بهبود دهد و احتمالاً برای شما هم مفید باشد.
دیدگاهها
ثبت دیدگاه